Witte Donderdag | Een inktzwarte dag voor Jezus

Verraden, verlaten en opgepakt. Witte Donderdag is een dramatische dag voor Jezus. Een inktzwarte dag eigenlijk. Wat begint met een gezellig etentje met zijn vrienden, eindigt voor Jezus in de gevangenschap. Witte Donderdag vertelt het verhaal over Jezus’ laatste avondmaal. De dag erna zal hij sterven, op Goede Vrijdag. Waarom en hoe staan christenen stil bij deze dag? En waarom heet het eigenlijk Witte Donderdag? 

Wat is Witte Donderdag?

Op Witte Donderdag wordt teruggedacht aan het laatste avondmaal van Jezus. Deze dag wordt elk jaar herdacht door de christenen. Witte Donderdag valt een paar dagen voor Pasen. En een dag voor de dood van Jezus op Goede Vrijdag. Zijn laatste avond brengt hij door met zijn vrienden. Ze eten samen en Jezus doet een aantal opmerkelijke uitspraken. Jezus voorspelt zelfs dat iemand aan tafel hem zal verraden. Later op de avond wordt hij opgepakt en in de steek gelaten door al zijn vrienden. 

Wat ging er vooraf aan Witte Donderdag? 

Even een korte flashback. Jezus reist vanaf zijn 30ste jaar ongeveer drie jaar rond in Israël. Hij heeft een groep van twaalf vrienden (ook wel eens apostelen of discipelen genoemd) verzameld die overal met hem meegaan. Jezus doet wonderen en vertelt bijzondere verhalen. De mensen zijn zeer onder de indruk van hem. 

De joden worden op dat moment onderdrukt door de Romeinen. In hun heilige boeken wordt al eeuwen een verlosser voorspeld. Ze zien halsreikend uit naar een bevrijder, een ‘Messias’. Die Messias zal hen de vrijheid teruggeven. Jezus zegt deze verlosser te zijn. Op Palmpasen is hij als held onthaald in de hoofdstad Jeruzalem. Nog maar een paar dagen geleden. Zijn komst is niet onopgemerkt gebleven bij de leiders van de stad. Zij willen hem uit de weg ruimen. De spanning stijgt.

Ondertussen viert de hele stad het Pesach feest. Een nationaal joods feest waarin herdacht wordt dat het Joodse volk vroeger in Egypte gevangen werden gehouden maar later zijn bevrijdt door God. Ook Jezus viert het Pesach feest. Hier begint het verhaal van Witte Donderdag. 

Wat is het verhaal van Witte Donderdag? 

Jezus en zijn vrienden vieren feest. Het hele land trouwens. Op tafel staat brood en wijn. Misschien herken je wel het schilderij van Leonardo da Vinci: het Laatste Avondmaal. Precies dit tafereel heeft de kunstenaar proberen af te beelden. Ontdek hier meer over zijn schilderij en hoe hij anderen heeft geïnspireerd.

Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci
Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci

Voeten wassen? 

De avond begint al vreemd. Normaal gesproken wast iedereen netjes zijn handen en ook zijn voeten voor te gaan eten. Nu klinkt voeten wassen een beetje gek. Maar toendertijd wandelde iedereen rond op sandalen of blote voeten. En zat je niet op een stoel, maar lag je aan tafel. Ongewassen voeten waren niet echt fris dus. Dus als je ergens was uitgenodigd, ging een dienaar je voeten wassen. 

Maar dit keer is er geen dienaar aanwezig. Omdat geen van de vrienden deze taak oppakt, besluit Jezus, de leider van de groep, iedereens voeten te wassen. Eigenlijk de taak van een dienaar, een slaaf, het hulpje. Eén van zijn vrienden weigert eerst nog maar Jezus wil dit graag doen. Zo wil hij laten zien dat hij niet autoritair is. Dat hij niet een leider is om bediend te worden. Maar dat hij juist mensen wil dienen. Een hele andere kijk op leiderschap. Jezus zegt ook dat niemand belangrijker is dan een ander en dat hij hoopt dat zijn vrienden dit zullen onthouden. 

Paus Franciscus kust de voeten van een gevangene tijdens de viering op Witte Donderdag.
Paus Franciscus kust de voeten van een gevangene tijdens de viering op Witte Donderdag.

Verraad

Als hij weer in tafel gaat zitten, wordt Jezus verdrietig. Jezus weet dat de leiders van het land hem zoeken en hem liever uit de weg willen ruimen. “Iemand van jullie gaat mij verraden.” Zijn vrienden kijken elkaar aan en begrijpen er niets van. Wie dan? Jezus weet het precies: Judas. Judas vertrekt boos van twijfel, al snapt de rest nog steeds niet waarom. 

Rare speech

Jezus spreekt zijn vrienden toe. Hij voorspelt dat hij zal sterven, maar dat dit niet het einde zal zijn. Zijn vrienden begrijpen niets van zijn rare toast. Jezus zegt dingen als: “Houd net zoveel van elkaar, als ik van jullie,” en “Waar ik ga, kunnen jullie mij niet volgen.” Vooral zijn vriend Simon Petrus begrijpt Jezus’ woorden niet. Hij zou door het vuur gaan voor Jezus. Hem overal volgen en beschermen. Denkt hij. Maar Jezus weet beter. “Ook jij zult mij in de steek laten. Nog voordat de haan drie keer zal kraaien.”

Jezus legt uit dat ze niet bang hoeven te zijn voor wat gaat komen. Dat ze niet alleen zullen zijn. En dat ze vrede mogen ervaren. Hij vertelt over zijn band met God als vader. Maar hij waarschuwt ze ook. Mensen zullen hen niet willen geloven. Ze zullen te maken krijgen met haat, tot zelfs de dood erop volgt. Maar Jezus probeert het vooral hoopvol te houden. Het is een bijzondere speech. Maar vergeet niet dat zijn vrienden toen nog geen idee hadden wat er stond te wachten. Jezus’ dood. De opstanding. Ze konden het maar moeilijk begrijpen. Lees hier Jezus’ hele speech nog eens na.

Het laatste avondmaal

Wat blijkt? Dit is laatste keer dat alle vrienden bij elkaar zullen zijn, samen met Jezus, voordat hij sterft. Jezus eindigt zijn speech met een symbolische handeling. Hij breekt een stukje van een brood af en pakt een glas wijn. “Dit brood en deze wijn zijn symbool voor mijn lichaam. Eet dit en denk aan mij. Ik zal sterven. Voor jullie.” Deze symbolische handeling wordt op de dag vandaag gedaan door christenen. Ze eten brood en drinken wijn en staan zo een moment stil om te denken aan Jezus’ sterven.

De Judaskus

Dan gaat alles heel snel. Als ze later op de avond met elkaar door een park in de stad wandelen, komen ze Judas tegen. En hij is niet alleen. Hij heeft soldaten meegenomen. 

Met kus op de wang van Jezus laat hij de soldaten zien wie Jezus is. De man waar ze naar op zoek zijn. Het grote verraad. Simon Petrus probeert Jezus nog te verdedigen en hakt het oor van een soldaat af. Maar Jezus wil er niets van weten. Hij laat zich arresteren en afvoeren. Zijn vrienden druipen af. Boos. Bang. Maar bovenal verward.

Waar komt de benaming Witte Donderdag vandaan? 

Hoe kan zo’n verdrietige dag nou wit genoemd worden? De kleur wit staat juist voor ‘goed’,’vreugdevol’ en ‘heilig’. Dit is eerder een inktzwarte dag! 

Ondanks alle ellende, zien christenen deze dag toch als hoopvol. Ook al lijkt alles mis te gaan, zij geloven in een goede afloop. De kleur wit wordt symbolisch gebruikt, vooral in de Rooms katholieke kerk. Priesters dragen een wit gewaad en alle kruisbeelden in de kerk worden met een wit laken afdekt. In de week voor Pasen worden meer symbolische kleuren gebruikt namelijk paars en rood. 
Witte Donderdag is onderdeel van de Heilige Week, die begint op Palmzondag en eindigt met Pasen.

Is het verhaal van Witte Donderdag echt gebeurd? 

Het verhaal over het laatste avondmaal van Jezus en het verraad van Judas, is in de vier verschillende boeken beschreven: de eerste vier boeken van het Nieuwe Testament in de Bijbel. De verhalen zijn ongeveer 30-90 jaar na zijn dood opgeschreven. Voor een historisch geschrift super snel. Sommige ooggetuigen waren zelfs nog in leven. Daarom worden deze zogenaamde evangeliën worden door (ook niet-christelijke!) historici als betrouwbare bronnen gezien .  

Wat vooral opvalt, is dat alle vier de schrijvers het nodig vinden om deze specifieke avond te beschrijven. Dat is lang niet altijd het geval met de verhalen die we kennen over Jezus. De verhalen hebben een paar kleine verschillen in details verschillen, maar maken het verhaal ook completer. Het feit dat de verhalen het over de kern eens zijn, maakt het volgens historici wel aannemelijker dat deze avond heeft plaatsgevonden.  Lees hier meer over de betrouwbaarheid van de Bijbel.

Wanneer is het Witte Donderdag? 

Witte Donderdag is – uiteraard – elk jaar op donderdag, maar valt elk jaar op een andere datum. De data voor de komende jaren zijn: 14 april 2022, 6 april 2023. De datum weten we zo specifiek omdat in het verhaal beschreven wordt hij Jezus en zijn vrienden Pesach vieren. Een eeuwenoud joods feest dat tot op de dag van vandaag nog wordt gevierd. Het joodse feest duurt een week lang en eindigt op dezelfde dag als de christenen Pasen vieren. 

Hoe wordt Witte Donderdag gevierd?

Veel kerken zijn die avond open om samen het laatste avondmaal van Jezus te herdenken. Kerkgangers eten samen een stukje brood en drinken een slok wijn. Net zoals Jezus deed op zijn allerlaatste avond voor zijn dood. Het is een symbool waarmee je een moment stil staat bij het leven en de dood van Jezus. In de ene kerk staat er een enorme tafel waar je met z’n allen aan gaat zitten, in andere krijg je een stukje brood en slokje wijn van de priester of voorganger of wordt het uitgedeeld. 

Hoe kan ik Witte Donderdag vieren? 

Je kunt Witte Donderdag ook thuis vieren. Je kunt dan bijvoorbeeld alleen of samen met anderen een stukje brood eten en een slokje wijn nemen. Een ritueel waarin je even kunt stilstaan bij het leven van Jezus. Bij de dingen die hij zei en heeft gedaan. 

Ontdek het paasverhaal:  in de Bijbel of gewoon door een film erover te kijken. De film The Life of Jesus verbeeldt woord voor woord op basis van het verhaal van Johannes. De EO zendt elk jaar op Witte Donderdag het concert The Passion uit.

Benieuwd naar wat er met Jezus gebeurd nadat hij wordt gevangen genomen? Lees hier alles over de volgende dag: Goede Vrijdag. 

Lees ook

Wil je meer ontdekken?